مفهوم هزينه سرمايه-پایان نامه در مورد انعطاف پذیری هزینه ها

دانلود پایان نامه

 

هزينه سرمايه

هزينه سرمايه در فرآيند ارزش‌گذاري و تصميم‌گيري‌هاي شرکت نقش اساسي دارد. هزينه سرمايه نرخ بازده مورد انتظاري است که بازار به‌منظور تخصيص سرمايه به يک سرمايه‌گذاري مشخص مطالبه مي‌کند. به زبان اقتصادي، هزينه سرمايه براي هر طرح سرمايه‌گذاري مشخص يک هزينه فرصت است، يعني هزينه مربوط به از دست دادن بهترين گزينه سرمايه‌گذاري بعدي. به اين معني که، طبق اصل جانشيني[1] در علم اقتصاد اگر براي يک دارايي، جانشيني وجود داشته باشد که جذابتر از آن دارايي باشد، هيچ‌گاه سرمايه‌گذار در آن دارايي سرمايه‌گذاري نخواهد کرد (پرت[2]، 2002).

هزينه سرمايه (که گاهي نرخ بازده مورد انتظار يا نرخ تنزيل نيز ناميده مي‌شود) مي تواند از ابعاد و رويکردهاي مختلف مورد توجه واقع شود. يکي از اين رويکردها که بر بخش دارايي‌هاي ترازنامه شرکت تمرکز دارد هزينه سرمايه را به‌عنوان نرخ تنزيل جريان‌هاي نقدي مورد انتظار آتي تعريف مي‌کند که براي محاسبه ارزش فعلي جريان‌هاي نقدي مذکور استفاده مي‌شود. رويکرد ديگر که بر جنبه تأمين مالي (از محل بدهي‌ها يا حقوق صاحبان سهام) تأکيد دارد هزينه سرمايه را به‌عنوان نرخ بازده موردانتظار سرمايه‌گذاران تعريف مي‌کند (ايبوتسون[3]، 2002). در اين رويکرد هزينه سرمايه بيانگر انتظارات سرمايه‌گذاران است. ضمن اينکه اين انتظارات ممکن است در سرمايه‌گذاران مختلف متفاوت باشد، اما بازار (مجموعه‌اي از سرمايه‌گذاران) در رابطه با يک سرمايه‌گذاري معين يا يک طبقه از سرمايه‌گذاري‌ها به اتفاق نظر و اجماع دست خواهد يافت (پرت، 2002).

هر شرکتي داراي ريسک و بازده مخصوص به خود است (البته مقصود شرکتي است که هدف آن تحصيل سود باشد). هر يک از گروه هاي سرمايه‌گذار، مثلاً دارندگان اوراق قرضه، سهام ممتاز و سهام عادي، خواهان ميزاني از نرخ بازدهي هستند که در خور ريسک مربوط به آن باشد. بنابراين، هزينه سرمايه عبارت است از حداقل نرخ بازدهي که شرکت بايد به دست آورد تا بازده مورد نظر سرمايه‌گذاران در شرکت تأمين شود (نوو، 1986).

مفهوم هزينه سرمايه بر اين فرض مبتني است که هدف شرکت عبارت است از حداکثر کردن ثروت سهامداران. اگر نرخ بازده سرمايه‌گذاري يک شرکت از هزينه سرمايه‌اش بيشتر باشد و بدون بالا رفتن درجه ريسک ميزان بازده افزايش يابد، ثروت سهامداران افزايش خواهد يافت. دليلي که در اين خصوص بيان مي‌شود اين است که اگر نرخ بازده شرکت از هزينه سرمايه آن بيشتر شود دارندگان اوراق قرضه و سهام ممتاز به نرخ بازده ثابت مورد نظر خود خواهند رسيد و باقيمانده بازده شرکت در اختيار صاحبان سهام عادي قرار خواهد گرفت که اين سود مازاد را مي‌توان بين سهامداران عادي توزيع کرد و يا آن را مجدداً در شرکت سرمايه‌گذاري نمود و نرخ بازده دوره‌هاي آتي را افزايش داد و يا ترکيبي از اين دو را انتخاب نمود که در آن صورت مطلوبيت سهام عادي بيشتر خواهد شد و انتظار مي‌رود در اثر افزايش تقاضا، قيمت سهام عادي در بازار سير صعودي طي کند و بدين ترتيب ثروت سهامداران افزايش يافته و هدف شرکت تأمين گردد.

اگر بين هزينه سرمايه و موضوع به حداکثر رسانيدن ثروت سهامداران پيوند برقرار شود، مي‌توان هزينه سرمايه را به طريق ديگري تعريف کرد. براي مثال، مي‌توان هزينه سرمايه را به اين طريق تعريف کرد: حداقل نرخ بازدهي که شرکت بايد تحصيل کند تا اين‌که در ارزش شرکت تغيير صورت نگيرد، يعني ارزش شرکت کماکان حفظ گردد. در چنين تعريفي که از هزينه سرمايه داده مي‌شود، مساله نرخ “سر به سر” مورد توجه قرار مي‌گيرد. اگر شرکت به هزينه سرمايه دست نيابد، ارزش اوراق بهادار شرکت کاهش خواهد يافت. برعکس، اگر نرخ بازده شرکت از هزينه سرمايه بيشتر شود، ارزش بازار شرکت افزايش خواهد يافت. چنين تعريفي از هزينه سرمايه به اين صورت بيان مي‌شود: نرخ بازدهي که مانع تغيير ارزش سهام عادي شرکت گردد (نوو، 1986).

براساس تعريف ديگري که از هزينه سرمايه ارائه مي‌شود، هزينه سرمايه با فرايند بودجه‌بندي سرمايه‌اي شرکت ارتباط پيدا مي‌کند. طبق اين تعريف، هزينه سرمايه به عنوان نرخ تنزيلي است که براي ارزيابي و قضاوت در مورد طرح‌هاي مختلف سرمايه‌گذاري به کار مي‌رود. اگر طرح‌هايي مورد قبول شرکت قرار گيرند که بازده آنها از هزينه سرمايه شرکت بيشتر باشد، ارزش شرکت افزايش خواهد يافت. به همين ترتيب، اگر نرخ بازده اين طرح‌ها از هزينه سرمايه شرکت کمتر باشد، ارزش شرکت کاهش خواهد يافت.

 

2-3-2-1- محاسبههزينهاقلامخاصسرمايه

دارندگانانواعاوراقبهادارشركت (مثلاوراققرضه، سهامممتاز، سهامعادىوسودانباشته) داراىنرخبازدهموردانتظارمخصوصبهخودهستند، درنتيجههريكازايناوراقداراى هزينهخاصسرمايهمىباشند. هزينهسرمايههريكازمنابعخاصتأمينسرمايه (اوراق بهادارمنتشره) راهزينهاقلامخاصسرمايهمىنامند. محاسبههزينهاقلامخاصسرمايهكار چندانسادهاىنيستونتايجهمبهصورتتقريبىبهدستخواهدآمد. اصولاًمشكليامسئله ازآنجابهوجودمىآيدكهارزشبازارشركتدستخوشتغييراتدائمىاستوعواملخارجی (مثلچرخه هاىتجارىوتورم) آثارشديدىبراينفرآينددارندوشركتبراينعواملهيچ نوعكنترلىندارد. درنتيجهدراكثرمواردارقامبهصورتتقريبىمحاسبهمی شود. برايمحاسبه هزينهسرمايهيكشركت، بايدهزينهسرمايهاقلامخاصسرمايهآنشركتشاملهزينه بدهي ها، سهامعادي، سهامممتازوسودانباشتهرامحاسبهكرد. ازآنجاكهدراينتحقيقصرفاً هزينهسهامعاديمدنظراستلذاازپرداختنبهبقيهمواردصرف نظرميشود.

 

2-3-2-2- هزينهسرمايهسهامعادي

يكيازمهمترينمنابعتأمينماليشركت ها، سهامعاديوحقوقمتعلقبهآنهاست. صاحبان سهامعادينسبتبهسايرتأمينكنندگانمنابعماليشرکت ها، بيشترينريسكرامتحمل ميشوندلذاطبيعياستكهنرخبازدهموردانتظارآنهابيشتريننرخبازدهمورد انتظارباشد.

ازنقطهنظرمحاسباتي، محاسبههزينهسرمايهسهامعاديازپيچيدگيخاصيبرخورداراست كهاينپيچيدگيناشيازعواملزيراست:

1- برايسهامعاديسودمشخصوازپيشتعيينشدهايوجودندارد. اينموضوعموجب خواهدشددرموردمبلغجريان هاينقديآتيسهامابهامايجادشودواينابهامموجبات ريسكبيشتررافراهمميآورد.

2- زمانپرداختسودسهامعادينامشخصاستكهاينموضوعنيزموجبابهامدر زمانبنديجريان هاينقديآتيسهامخواهدشدوچنينابهامينيزباعثافزايشريسك صاحبانسهامعاديميگردد[4].

3- عدموجودقرارداديكهشركترامكلفبهپرداختسودسهامعادينمايد. عدم وجود چنينقرارداديضمانتاجراييپرداختسودرازيرسؤالميبردواينمسئلهنيزبهنوبه خودبهريسكسهامعاديخواهدافزود. درتأمينماليازطريقسايرمنابع، قراردادهايي وجودداردكهچنينانعطافيراازبينبردهاست[5].

4- فقدانيكروندمشخصبرايسياستگذاري هاوتصميمگيري هادرشركت هابهدليل تغييراتدرمديريتونيزعدمثباتدرسياست هايكلاناقتصادييكيديگرازمسائلي استكهبازدهسهامعاديراتحتتأثيرقراردادهوازاينطريقمحاسبههزينهسرمايه سهامعاديرابامشكلمضاعفمواجهميسازد.

باتوجهبهاينموضوعات، محاسبههزينهسرمايهسهامعاديكارسختوپيچيدهاياستكه بايدبانهايتدقتانجامشود. بخصوصدرايرانكهسهمسايراجزايساختارسرمايهبدهي هاي بلندمدتبابهرهوسهامممتازناچيزاست، اهميتمحاسبههزينهسهامعاديمضاعفخواهد شد (عثماني[6]، 1381).

درشريطاقتصاديفعليايراننخستاينكهنرخبهرهبدهي هاثابتاست، سپساينكه استفادهازبدهيبهعنوانابزارتأمينماليبامحدوديتهمراهاستوهمانطوركهقبلاًاشاره شدسهماينگونهمنابعدرتأمينماليشركت هانسبتاًكموبياهميتاست. علاوهبراينبرخي ازشركت هاوضعيتخاصيدارندكهباپيشفروشمحصولاتخودتأمينماليمی کنندوبااينكارمحاسبههزينهبدهيومقايسهآنرادربينشركت هابامشكلمواجهمينمايند(عثمانی، 1381). وجودچنينشرايطيوهمچنينعدموجودسهامممتازموجبميشودهزينه بدهيوسهامممتازدرايرانچندانبااهميتبه نظرنرسدواهميتهزينهسرمايهسهامعادي افزايشيابدكهموضوعاصليتحقيقحاضراست. بههمينجهتدربخش هايبعديعمدهتأكيد رويهزينهسرمايهسهامعادياست.

 

2-3-2-3-   عوامل موثر بر هزينه سرمايه

این عوامل را می توان به دو دسته عوامل خارجی و عوامل داخلی تقسیم کرد:

 

2-3-2-3-1- عوامل خارجی موثر بر هزينه سرمايه

از عواملخارجيميتوانبهتورم، سياست هايكلاناقتصاديونوسان هايبازار، اشارهنمود كهخارجازكنترلشركت هاميباشند، وليهزينهتأمينماليآنهارابهشدتتحت تاثيرقرار ميدهند. دريكتعريفهزينهسرمايهبرايشركتعبارتاستاز: نرخبهرهبدونريسكبه علاوهدرصداضافيمربوطبهاحتمالعدمپرداختتوسطشركت. باافزايشنرختورم، نرخبهره اوراقبدونريسك (معمولاًاوراقبهاداردولتی)افزايشمی یابدكهدرنتيجهموجبافزايشهزينه سرمايهميشود. همچنينتورمباعثميشودكهسرمايهبيشتريبرايحجممعينياز فعاليت هايتجاريضروريگرددونيرويكارتقاضايدستمزدهايبيشتريكنند، هزينه هاي گسترشوتعويضكارگاه هايتوليديبيشترخواهدشدكههمهاينعواملباعثميشوندتا نيازشركتبرايگردآوريسرمايهبيشترشود. همزمانبااينمسئله، بانكمركزيبهمنظور كنترلتورمدرصددكاهشعرضهوجوهبرمی آیندودرنتيجهافزايشتقاضاازيكسووكاهش عرضهوجوهازسويديگر، هزينهبهره (هزينهسرمايهشركت ها) راافزايشمی دهد (نصيرپور[7]، 1379).

 

2-3-2-3-2- عوامل داخلی موثر بر هزينه سرمايه

عواملداخلي، عواملی اند كهدركنترلشركت ها مؤثر بودهومي توانبااستفادهبهينهازآنهاهزينه سرمايهرابهحداقلرساند. همچنينباتحتكنترلقراردادناينعواملميتوانبه طورتجربي بهبررسيتأثيراينعواملبرهزينهسرمايهشركت هاپرداختكهاهمآنبه شرحزيرمی باشد.

 

2-3-2-3-2-1- کيفيت اطلاعات

کيفيت اطلاعات مي تواند بر هزينه سرمايه تأثير بگذارد. معمولاً هر چه کيفيت و دقت اطلاعات بالاتر باشد، هزينه سرمايه کاهش مي‌يابد. کيفيت بالاي اطلاعات و تقارن اطلاعاتي موجب هماهنگي و تعامل بيشتر مديران و سرمايه‌گذاران در رابطه با تصميمات سرمايه‌گذاري مي‌شود. برعکس هر چه عدم تقارن اطلاعاتي بين مديران و سرمايه‌گذاران بيشتر باشد، سرمايه‌گذاران به لحاظ پذيرش ريسک بيشتر، نرخ بازده مورد انتظار (هزينه سرمايه) بالايي را مطالبه مي‌کنند (ايزلي و اهارا 2004، لئوز و ورکچيا[8] 2004). کيفيت پائين گزارشگري، ريسک اطلاعات را افزايش مي‌دهد. لئوز و ورکچيا (2004) ثابت کردند که ريسک اطلاعات از طريق تنوع‌بخشي قابل کاهش نيست و بنابراين موجب افزايش هزينه سرمايه خواهد شد(بولو[9]، 1386).

 

2-3-2-3-2-2- سياستتقسيمسود

درصدخالصسودپرداختيبهسهامداران (درقالبسودتقسيمی) ميتواندبرنرخبازدهمورد انتظارسهامداران، اثربگذارد. همچنيناگرنسبتسودتقسيميبهاندازهايبالاباشد كهشركترا ناگزيرنمايدبرايتأمينبودجهسرمايهاي، سهامجديدمنتشركند، شركتبايدهزينهانتشار را تحملنمايدواينمقاديربرهزينهسرمايهاثرخواهدداشت (پارسائيان، 1382).

 

1- Principle of substitution

2- Pratt, Shannon P. Cost of Capital: Estimation and Application. John wiley. New Jersey. (2002).

3- Ibbotson Associates. Cost of Capital Workshop. Chapter 1. p. 7. Ibbotson Associates.Chicago. (2002).

1- مطابقماده 240 قانونتجارتمصوبهسال 1347 شركت هابايدسودسهاماعلامشدهراحداكثرظرفمدت 8 ماهازتاريختصويبمجمعپرداخت نمايند.

2- طبقماده 90 قانونتجارتشركت هاموظفند10% ازكلسودسالراتقسيمكنند.

3- محمدقسيم عثمانی، “شناساييمدل هايهزينهسرمايهوتأثيرعواملمؤثربرآن”، پاياننامهدكتري،دانشگاهعلامهطباطبائي، (1381).

1- محمد نصيرپور، “بررسيتأثيراندازهشركتبرهزينهسرمايهشركت هايپذيرفتهشدهدربورساوراقبهادارتهران”،پاياننامهدورهكارشناسيارشددانشگاهشهيدبهشتی، (1379).

1- Leuz, C, and R. Verrecchia. . Firms, capital allocation choices, information quality, and the cost of capital. Working paper, University of Pennsylvania. (2004).

2- قاسم بولو، هزینه حقوق صاحبان سهام و ویژگی های سود”، رساله دکتري حسابداري، دانشگاه علامه طباطبائي، دانشکده حسابداري و مديريت(1386).

دانلود پایان نامه