مفهوم سرمايه اجتماعي-پایان نامه سرمايه اجتماعي و رضايت شغلي

دانلود پایان نامه

بررسي مفهوم سرمايه اجتماعي

براي بيان فضاي مفهومي سرمايه اجتماعي از واژگان و تعابير مختلفي چون انرژي اجتماعي( social energy)، روحيه اجماعتي(community spirit)، پيوستگي‌هاي اجتماعي(social bonds)، فضيلت مدني(civic virtue)، شبكه‌هاي محلي (community net work) ، لطافت اجتماعي(social ozone)، دوستي‌هاي گسترده (extended friends hips)، زندگي اجماعتي( community life)، منابع اجتماعي، شبكه‌هاي رسمي و غير رسمي، همسايگي خوب(good neighborliness) و چسب اجتماعي(social glue) استفاده شده است. علاوه بر اين، مفهوم‌سازي‌هاي مختلف از سرمايه اجتماعي ناشي از زمينه نظري مورد استفاده و گرايش‌هاي كاربردي محققان نيز مي‌باشد. در بسياري از متون، نوع دوستي، اعتماد، همكاري در فعاليت‌هاي مختلف اجتماعي (كارهاي اجتماعي داوطلبانه تفريح و آموزش)، شمول اجتماعي (social inclusion) و سطوح جرم و جنايت پايين، سرمايه اجتماعي و يا حداقل يكي از اجزاي اساسي آن نگرسته مي‌شوند.

از نظر پاتنام سرمايه اجتماعي عبارت است از «ويژگي‌هاي حيات اجتماعي- شبكه‌ها، هنجارها و اعتماد- كه مشاركت كنندگان را قادر مي‌سازد تا با يكديگر تعامل نمايند و به صورت مؤثرتر و كاراتري اهداف مشتركشان را محقق سازند. در نتيجه سرمايه اجتماعي به پيوندهاي اجتماعي و هنجارها و اعتماد ملازم با آن اشاره دارد.»

در نگاه بانك جهاني سرمايه اجتماعي به نهادها، روابط و هنجارهايي اشاره دارد كه كميت و كيفيت تعاملات اجتماعي يك جامعه را شكل مي‌دهند و حاصل تعاملات و هنجارهاي گروهي و اجتماعي مي‌باشد و افزايش آن موجب پايين آمدن جدي سطح هزينه‌هاي اداره جامعه و نيز هزينه‌هاي عملياتي سازمان‌ها گردد.

سازمان همكاري اقتصادي و توسعه، در تعريف سرمايه اجتماعي چنين عنوان كرده است كه سرمايه اجتماعي دلالت بر «حالاتي از سازمان اجتماعي چون مشاركت مدني، هنجارهاي تبادل و اعتماد به ديگران دارد كه همكاري و تعاون را براي نفع متقابل تسهيل مي‌نمايند».

رز(rose) با نگرشي كاملا اقتصادي به تعريف اين مفهوم مي‌پردازد از ديدگاه او سرمايه اجتماعي، وجود رسمي يا غير رسمي شبكه‌هاي اجتماعي است كه اشخاص براي توليد يا خريد كالا و دريافت خدمات در سطح خرد از آن استفاده مي‌كنند.

سرمايه اجتماعي آثار نيرومندي بر جنبه‌هاي مختلف زندگي اجتماعي دارد. به طوري كه موجب تداوم و بالندگي حيات اجتماعي و حفظ غرور اجتماعي مي‌شود و ميزان جرايم، هزينه‌هاي اجتماعي و اقتصادي و … را كاهش مي‌دهد. سلامتي اجتماعي را ارتقاء مي‌دهد و ترقي آموزش، برابري اجتماعي، رفاه و پيشرفت اقتصادي را موجب مي‌شود و در سطح ملي نيز، فساد دولتي را كاهش و كارآمدي حكومت را بيشتر مي‌سازد.

از اين گذشته سرمايه اجتماعي كه در واقع از ارزش‌ها و هنجارهاي جامعه، استحكام تعهدات متقابل بين افراد، گروه‌ها و تا حدود زيادي مشاركت اجتماعي منتج مي‌شود، حافظ جامعه و گروه‌هاي اجتماعي در بحران‌هاي سياسي، اقصادي و اجتماعي است و مي‌تواند از توقف جامعه در مرحله عقب‌ماندگي جلوگيري كند. (م محمد سليماني- تربيت مدرس)

2-6-.آثار سرمايه اجتماعي

سرمايه اجتماعي داراي كاركردها و آثار متفاوتي است كه در عرصه‌ها و حيطه‌هاي مختلف ظهور و بروز پيدا مي‌كند. بدين منظور ابتدا آثار سرمايه اجتماعي را بر سه حوزه بخش خصوصي، دولت و سازمان بررسي مي‌كنيم و سپس به كاركردهاي سرمايه اجتماعي مي‌پردازيم:

2-6-1- تأثير سرمايه اجتماعي بر حوزه بخش خصوصي و بنگاه‌داري

اثر مثبت سرمايه اجتماعي بر بخش خصوصي را مي‌توان در موارد زير خلاصه كرد:

افزايش تعلق بخش خصوصي به جامعه و تقويت حاكميت

همسو ساختن منافع بنگاه با منافع ملي

مشاركت بخش خصوصي در تصميم‌سازي و تصميم‌گيري‌هاي ملي

هم‌افزايي بين بخش خصوصي و ساير عنصر ديگر حكمراني شايسته.

هر يك از موارد فوق به نوعي زمينه ساز افزايش فعاليت‌هاي اقتصادي مي‌باشد. به عنوان مثال مشاركت بخش خصوصي در تدوين قوانين و حضور فعال اصناف در سياست‌گذاري‌ها ازيك سو زمينه‌ساز ثبات لازم براي جلب اطمينان سرمايه‌گذاران است و از سوي ديگر دوگانگي بين بخش خصوصي و دولت را از بين مي‌برد. اعتماد به سياست‌گذاران كه يكي از مصاديق اصلي سرمايه اجتماعي در سطوح كلان مي‌باشد فضاي يك دلي را در ميان مردم شكل مي‌دهد و شكل‌گيري اين فضا در سطح جامعه موجب تسريع اصلاح قوانين و مقررات دست و پا گير و بروكراتيك مي‌شود كه در شرايط فعلي يكي از موانع اصلي توسعه فعاليت‌هاي اقتصادي مي‌باشد.

سرمايه اجتماعي بر دولت و ساختار و عملكرد آن نيز اثر مي‌گذارد بخش بعد اين اثرات را بيان مي‌كند:

2-6-2-اثرات مثبت افزايش سرمايه اجتماعي بر دولت

به طور خلاصه، در اين زمينه مي‌توان آثار زير را برشمرد:

افزايش كارآمدي بدنه اصلي دولت و در نتيجه اثربخشي بيشتر سياست‌هاي داخلي و خارجي.

كاهش تصدي‌گري دولت و در نتيجه تمركززدايي، كاهش فساد و كاهش هزينه‌هاي نظارت و كنترل.

رفع تعارضات ساختاري، كاهش هزينه‌هاي بروكراسي و در نتيجه افزايش پاسخگويي.

ايجاد فرهنگ قدرداني دولت از ساير بخش‌ها.

علاوه بر موارد فوق يكي از كاركردهاي اصلي سرمايه اجتماعي افزايش قدرت پيش‌بيني در مورد اثرات سياست‌هاي مختلف دولت است بدين نحو كه اگر سطح سرمايه‌ اجتماعي در جامعه بالا باشد، عوامل بيروني اثر كمتري بر فرآيند تأثيرگذاري سياست‌ها خواهند داشت. و در نتيجه احتمال تحقق اهداف سياست‌ها افزايش مي‌يابد به عبارت ديگر هم‌نوايي مردم و مسئولان و اعتماد مردم به خيرخواهي مسئولين موجب خواهد شد كه تمام انرژي و پتانسيل جامعه براي تحقق اهداف سياست‌ها متمركز شود.

يكي از موانع توسعه فعاليت اقتصادي در كشور ما وجود و حضور دولت در بسياري از عرصه‌ها است كاهش تصدي دولت و تمركز زدايي در صنايع مختلف عرصه را براي حضور بخش خصوصي و در نتيجه گسترش فعاليت اقتصادي باز مي‌كند. اين امر مستلزم ارتقا سطوح سرمايه اجتماعي در ميان مردم به منظور ايجاد زمينه‌هاي فرهنگي و اجتماعي لازم جهت پذيرش بخش خصوصي است.

پذيرش و قبول سايرين از جمله مزايا سرمايه اجتماعي است كه به موجب آن افراد به يكديگر اعتماد كرده و حضور يكديگر در جامعه را مي‌پذيرند. متأسفانه در كشور ما پذيرش ساير گروه‌ها و حتي ساير كنش‌گران توسط مردم با دشواري‌هاي روبرو است. و اين امر در كنار نگرش منفي به سرمايه‌داران و سرمايه‌گذاران موجب شده كه نه سرمايه‌داران با علاقه و نشاط لازم وارد فعاليت‌هاي اقتصادي شوند و نه كارمندان و كارگران (به طور كلي حقوق بگيران)، وظيفه خود را به صورت كامل انجام دهند. از سوي ديگر وجود بعضي فاكتورها مثل در آمد نفت موجب شده كه دولت نيز نه براي بخش خصوصي و نه براي مردم نقش چنداني قائل نباشد و خود را حاكم بلامنازع بداند. اين تفكر در نزد دولت فقط با افزايش سرمايه اجتماعي رفع خواهد شد و در آن صورت ساير گروه‌ها مقبوليت يافته و امكان حضور در فعاليت‌هاي مختلف را پيدا مي‌كنند.

آثار مثبت درون سازماني

بسياري از نظريه‌پردازان مزاياي متعددي را براي سرمايه اجتماعي در داخل بنگاه‌ها و سازمان‌ها برشمرده‌اند. كوهن و پروساك منافع زير را براي سرمايه اجتماعي برشمرده‌اند.:

مشاركت بهتر در دانش، به علت ايجاد روابط و اعتماد متقابل، چارچوب‌هاي مرجع مشترك و اهداف مشترك.

هزينه‌هاي اجرايي كمتر، به علت وجود سطح بالاي اعتماد و روح همكاري.

كاهش ميزان ترك خدمت كاركنان،‌ كاهش هزينه‌هاي جدايي و هزينه‌هاي به كارگيري و آموزش، توجه به تغييرات پرسنلي دائمي و حفظ دانش سازماني ارزشمند.

انسجام عملي بيشتر، به علت ثبات سازماني و شناخت مشترك.

كوهن و پروساك اعتقاد دارند كه افزودن بر آثار مثبت ياد شده، تعهد، همكاري، وفاداري، استمرار و حتي ايثار از مزاياي مهم سرمايه اجتماعي است. آنان معتقدند سرمايه گذاري سنجيده در سرمايه اجتماعي مي‌تواند به سازمان‌ها كمك كند تا بتوانند با چالش‌هاي بزرگ مواجه شوند و حتي آن‌ها را به مزيت تبديل كنند. تيمبرليك نيز مزايايي كه توسعه ثروت‌هاي نامرئي از جمله سرمايه اجتماعي براي سازمان به همراه دارد را چنين بيان مي‌كند: (1) تسهيم و در اختيار گذاشتن اطلاعات زياد با هزينه كم؛ (2) كسب مهارت‌ها و دانش جديد از سوي اعضاي شبكه؛ (3) كسب نفوذ و قدرت و افزايش امكانِ اعمال آن در سازمان؛ (4) ايجاد يكپارچگي و انسجام سازماني؛ (5) تشكيل تيم‌هاي كاري منعطف؛ (6) بهبود افزايش عملكرد گروهي؛ (7) افزايش تعهد؛ (8) كاهش هزينه مربوط به تعاملات به دليل سطوح بالاي اعتماد در روابط و (9) كاهش ميزان ترك شغل و هزينه‌هاي استخدام و آموزش. تمامي موارد فوق مديريت بنگاه را تسهيل مي‌كند و زمينه را براي رشد سازماني فراهم مي‌سازد. كاهش هزينه حاصل از هر يك از موارد فوق، انگيزه ادامه و توسعه فعاليت را ميان بنگاه‌داران افزايش مي‌دهد. علاوه بر اين افزايش سرمايه اجتماعي فضاي همدلي را ميان كاركنان و مديران حاكم مي‌سازد و موجب افزايش انسجام درون سازماني مي‌شود.

مطالعات مختلف نشان مي‌دهد هر چه سرمايه اجتماعي در يك بنگاه بيشتر باشد مقاومت بنگاه در مقابل بحران‌هاي فني، مالي و اقتصادي افزايش مي‌يابد. علاوه بر اين مطالعات تجربي نشان مي‌دهد سرمايه اجتماعي در داخل و بين بنگاه‌ها نرخ فساد سازمان(organization dissolution rates)  را كاهش داده (penning , lee, & van Witteloostuijn, 1998) كارآفريني(chong & gibbons 1996) و تشكيل كارخانه‌هاي جديد(walker kogut & shan, 1997) را تسهيل كرده و روابط عرضه كنندگان را تقويت مي‌كند. سرمايه اجتماعي هم چنين شبكه‌هاي توليد منطقه‌اي را تقويت كرده و يادگيري و آموزش بين بنگاهي را افزايش مي‌دهد.

در تحقيق ديگري نشان داده شده است  كه ساختار شبكه روابط اجتماعي در داخل بنگاه‌هاي اقتصادي تأثير مثبتي بر كاركرد و بازده اين شركت‌ها دارند. بنابراين با قاطعيت مي‌توان گفت كه سرمايه اجتماعي كه دورنمايي از شبكه روابط اجتماعي را تشكيل مي‌دهد، مي‌تواند بيش از ساير مولفه‌هاي توسعه انساني در توسعه و پيشرفت اقتصادي جوامع ايفاي نقش نمايد.

به عنوان جمع‌بندي مطالب اين بخش، به خلاصه‌اي از مهم‌ترين اثرات وجود سرمايه اجتماعي در توسعه اقتصادي سازمان اشاره مي‌كنيم؛ اثراتي كه هر يك به نوعي تشويق كننده فعاليت‌هاي اقتصادي و زمينه‌ساز رشد توليد كالاها و خدمات مي‌باشند:

كاهش هزينه مبادلاتي در اقتصاد و در نتيجه كاهش هزينه توليد و افزايش سرعت مبادلات؛

تسهيل تأمين مالي پروژه‌ها و سرمايه گذاري‌ها و عقد قراردادها و در نتيجه امكان حمايت از خلاقيت‌ها و رشد نوآوري و فناوري.

كاهش آسيب‌هاي مالي و اجتماعي در دوران ركود هم براي بنگاه‌ها و هم افراد آسيب‌پذير و اهتمام به تعاون عمومي و توازن اجتماعي.

كاهش فساد مالي و اقتصادي از طريق بخش خصوصي رقابتي و نظارت بر حوزۀ عمومي؛

افزايش رقابت اقتصادي از طريق فرهنگ و انگيزه شكل‌گيري گروه‌ها و شركت‌هاي اقتصادي و زمينه انتقال تجارب؛

افزايش بهره‌وري نيروي كار از طريق آرامش حاصله و انگيزش مناسب در خانواده و گروه‌هاي كاري و اتحاديه‌ها؛

بالا رفتن هماهنگي دولت- شهروندان و اثربخش بودن سياستهاي اقتصادي دولت به دليل اعتماد عمومي

دانلود پایان نامه